WSET Seviye 3 Özet Kartı: Terroir, Bölgeler ve Kalite
Ücretsiz WSET Seviye 3 özet kartı, Türkçe. İklim ve terroir, bağcılık ve şarap yapımı, dünyanın önde gelen şarap bölgeleri ve kalite değerlendirmesi özetlenmiş halde.
İklim tipleri
İklime Genel Bakış
Serin karasal - En sıcak ve en soğuk aylar arasındaki fark büyüktür (yüksek karasallık): soğuk kışlar, kısa ve ılık yazlar, kısa büyüme mevsimi, ilkbahar donu riski. Örnekler: Burgonya, Alsas. Sıcak karasal - Çok sıcak yazlar, soğuk kışlar. Örnekler: Mendoza (rakım ılımanlaştırır). Deniz iklimi - Ilıman sıcaklıklar, yıl boyu yağış, okyanus etkisi. Örnekler: Bordeaux, Marlborough, Oregon (Willamette Valley). Akdeniz iklimi - Sıcak ve kurak yazlar, ılık ve yağışlı kışlar. Örnekler: Güney Rhône, Barossa, Priorat. Yanıtınızda iki ekseni birleştirin: iklim tipi (denizel / Akdeniz / karasal) ile sıcaklık sınıfı (serin / ılıman / sıcak / çok sıcak). Mosel = serin karasal, Bordeaux = ılıman denizel, Barossa = sıcak Akdeniz, Jerez = çok sıcak Akdeniz.Tadım Sırasında İklimi Kullanmak
İklim, bir şarabı değerlendirirken başvurmanız gereken ilk analiz araçlarından biridir. Yüksek asidite ve orta düzeyde alkolün yanı sıra narin meyve tatları tespit ederseniz, şarap büyük olasılıkla bir serin iklimden gelir. Dolgun gövde, yüksek alkol, olgun koyu renkli meyve tatları ve düşük ila orta düzeyde asidite tespit ederseniz, sıcak iklimi düşünün.
Gece-gündüz sıcaklık farkı, olgun meyve karakterini taze asiditeyle birleştiren şarapları açıklamak için özellikle yararlıdır. Yüksek rakımlı bağlar (Mendoza’nın karasal iklimli Uco Vadisi ve Etna’nın Akdeniz iklimli yamaçları) bu birleşimi sağlar; çünkü sıcak günler şeker birikimine olanak tanırken soğuk geceler solunumu yavaşlatır ve asiditeyi korur.
Bir soru sizden adı belirtilen bir bölgenin şarap stilini açıklamanızı istediğinde, her zaman iklimle başlayın. İklim tipini belirtin, temel özelliği tanımlayın ve bunu beklediğiniz şarap özellikleriyle ilişkilendirin.
Toprağın şaraba etkileri
Toprak Türleri
Topraklar asmayı ısı, drenaj, su ve besinlerle etkiler. Çakıl genellikle iyi drenaj sağlar ve ısı tutar; kil su tutar ve yavaş ısınır. Tebeşir ve bazı kireçtaşı toprakları drenajı yararlı bir su rezerviyle birleştirebilir. Arduvaz ısı tutabilir; granit kökenli topraklar sıklıkla az verimlidir. Volkanik topraklar oluştukları malzemeye ve yapılarına göre değişir. Derinlik ve yapı önemlidir; jeolojik ad tek başına şarabın tat veya asit düzeyini garantilemez.Toprağı Tadım Notlarıyla İlişkilendirme
Toprak, şarabı üç temel mekanizma yoluyla etkiler: drenaj (asmanın su stresini denetler), verimlilik (asmanın gelişme gücünü denetler) ve ısı özellikleri (olgunlaşmayı etkiler). Sınav yanıtlarınızda hangi mekanizmanın geçerli olduğunu her zaman belirtin.
Örneğin, Haut-Médoc’un çakıllı toprakları mükemmel drenaj sağlar (su göllenmesini önler) ve ısıyı tutar (Cabernet Sauvignon’un olgunlaşmasına yardımcı olur). Burgonya’nın kireçtaşı iyi drenaj sağlar ve verimliliği düşüktür; hafif bir su stresi oluşturarak asmanın gelişme gücünü ve verimi sınırlar, meyvenin konsantrasyonunu artırır. Burgonya’nın beyaz şaraplarındaki yüksek asitlik ise toprağın alkaliliğinden değil, serin karasal iklimden kaynaklanır. Mosel’in arduvazı güneş enerjisini emer ve geri yayarak bağcılık açısından sınırda olan serin bir iklimde büyüme mevsimini uzatır.
Bir toprak türünü etkisini açıklamadan yalnızca belirtmeyin. Sınav görevlileri toprak ile şarap arasındaki bağlantıyı arar.
Bağcılık kararları
Terbiye sistemleri iklime uygun olarak seçilir. Goble (gobelet) sistemi, yere yakın kanopinin üzümleri yoğun güneşten gölgelemesi nedeniyle sıcak ve kurak Akdeniz iklimlerinde geleneksel olarak kullanılır. VSP, verimli kanopi yönetimi için çoğu modern bağda standarttır. Pergola sistemleri sıcak iklimlerde gölge sağlar.
Verim denetimi, en sık sınanan konulardan biridir. Düşük verim konsantrasyonla ilişkilidir, ancak ilişki doğrusal değildir. İdeal olan, asma sağlığından ödün vermeden tane boyutunu sınırlayan (daha yüksek kabuk/şıra oranı) ölçülü, denetimli bir strestir.
Kanopi yönetimi (yaprak alma, sürgün konumlandırma) hava akışını iyileştirir (hastalığı azaltır), eşit olgunlaşma için güneşe maruz kalmayı ayarlar. Hasat zamanlaması, asitlik (erken) ile şeker/fenolikler (geç) arasındaki dengeyi belirler.
Şarap yapım teknikleri
Fermantasyon Öncesi
- Soğuk maserasyon - sert tanen olmaksızın renk ve meyvemsi karakter çeker
- Bütün salkım kullanımı - yapı, baharat, tazelik katar
- Şıra zenginleştirme (şaptalizasyon) - potansiyel alkolü yükseltir
- Kabuk teması (beyazlar) - gövdeyi ve aromatik karmaşıklığı artırır
Fermantasyon
- Sıcaklık - serin (beyazlar: aromaların korunması), ılık (kırmızılar: ekstraksiyon)
- Kap - paslanmaz çelik (nötr), meşe (tat/doku), beton (termal denge)
- Maya - ticari (güvenilir) ya da yerel (karmaşık, terroir’ı yansıtan)
Fermantasyon Sonrası
- MLF - malik asidi laktik aside dönüştürür (yumuşatır, kremamsılık katar)
- Tortu teması/bâtonnage - dokuyu zenginleştirir, ekmeksi ve kabuklu yemiş notaları katar
- Meşede yıllandırma - yeni (aroma: vanilya, kızarmış ekmek) ya da eski (yalnızca hafif oksidasyon)
- Durultma ve filtrasyon - berraklaştırma; aşırı kullanım şarabın karakterini yitirmesine yol açabilir
Fransız ve Amerikan Meşesi karşılaştırması
Fransız meşesi: ince, sık dokulu; hafif vanilya, baharat, sedir; daha fazla tanen ve yapı kazandırır; daha yüksek maliyet. Burgonya, Bordeaux ve Barolo’da yaygın.
Amerikan meşesi: geniş, açık dokulu; hindistan cevizi, dereotu, tatlı vanilya; daha belirgin, daha tatlı bir tat profili, ancak Fransız meşesine göre daha az tanen; daha düşük maliyet. Rioja ve bazı Avustralya Shiraz’larında yaygın.
225 litrelik bir barrique, şarabı 500 litrelik bir puncheon ya da 2.000 litrelik bir foudre’a göre litre başına daha fazla meşeye maruz bırakır. En çok aromayı yeni meşe verir; 3–4 kullanımdan sonra bir fıçı nötr sayılır.
Fransa: Bordeaux
Sol Yaka ve Sağ Yaka karşılaştırması
Sol Yaka (Médoc, Graves): Cabernet Sauvignon ağırlıklı, çakıllı topraklar, güçlü yapı ve sıkı tanenler, yıllanmaya elverişli, 1855 Sınıflandırması.
Sağ Yaka (Saint-Émilion, Pomerol): Merlot ağırlıklı, kil ve kireçtaşı topraklar, daha yuvarlak ve daha yumuşak, içime daha erken hazır, Saint-Émilion Sınıflandırması.
Sol Yaka Komünleri
Margaux - parfümsü aromalar, zarafet, ipeksi tanenler. Saint-Julien - dengeli, istikrarlı biçimde yüksek kalite. Pauillac - Médoc’un kalbi, üç Birinci Cru, güçlü ve sağlam yapılı Cabernet. Saint-Estèphe - daha çok kil, daha sıkı tanenler, sert bir profil. Pessac-Léognan - hem kırmızı hem sek beyaz şaraplar, Château Haut-Brion.
1855 Sınıflandırması, kırmızı şarap üreten 61 château’yu beş dereceye ayırır. 1855 Médoc sınıflandırması büyük ölçüde değişmeden kalmıştır. Château Mouton Rothschild, 1973’te İkinci Cru’dan Birinci Cru’ya yükseltilmiştir. Birinci Cru’lar: Lafite Rothschild, Latour, Margaux, Haut-Brion, Mouton Rothschild.
Sağ Yaka ve Tatlı Şaraplar
Saint-Émilion - kireçtaşı plato ve kil yamaçlar üzerinde geniş ve çeşitlilik gösteren bir apelasyon. Premier Grand Cru Classé A en üst kademedir. 1855 Sınıflandırması’nın aksine Saint-Émilion sınıflandırması yaklaşık her on yılda bir gözden geçirilir: 2022 revizyonunda Ausone, Cheval Blanc ve Angélus çekilmiş, Premiers Grands Crus Classés A derecesinde yalnızca Château Pavie ve Château Figeac kalmıştır.
Pomerol - küçük, prestijli, resmî sınıflandırması yok. Demir açısından zengin alt toprağa sahip kil topraklar zengin ve dolgun Merlot şarapları üretir. Château Pétrus ve Le Pin en ünlü bağ işletmeleridir.
Sauternes ve Barsac - Sémillon, Sauvignon Blanc ve Muscadelle’den botrytisli tatlı şaraplar. Ciron Nehri’nden gelen sabah sisleri, şekerleri yoğunlaştıran ve kayısı, bal ile marmelat karmaşıklığı katan asil küfü teşvik eder.
Fransa: Burgonya
Côte de Nuits
Öncelikle Pinot Noir’dan kırmızı şarap. Burgonya’nın en iyi kırmızı şaraplarının kaynağı. Önemli köyler (kuzeyden güneye):
Gevrey-Chambertin - en büyük Grand Cru komünü, sağlam yapılı, güçlü. Grand Cru’lar: Chambertin, Chambertin-Clos de Bèze. Morey-Saint-Denis - Clos de la Roche, Clos Saint-Denis. Chambolle-Musigny - zarafet, parfüm, ipeksi doku. Grand Cru’lar: Musigny, Bonnes-Mares. Vougeot - Clos de Vougeot (50 hektar, 80+ sahip). Vosne-Romanée - en çok övülen köy. Grand Cru’lar: Romanée-Conti, La Tâche, Richebourg. Nuits-Saint-Georges - Grand Cru yok ama mükemmel Premier Cru’lar, daha sağlam yapılı şaraplar.
Côte de Beaune
Hem kırmızı hem beyaz, dünyanın en iyi Chardonnay bağlarıyla. Pommard - sağlam yapılı kırmızılar. Volnay - zarif, parfümlü kırmızılar.
Meursault - fındık notalı zengin, tereyağsı Chardonnay. Puligny-Montrachet - Burgonya beyazlarının zirvesi: zarif, mineral, yoğun. Grand Cru’ler arasında Le Montrachet yer alır. Chassagne-Montrachet - bir nebze daha zengin stil. Corton - Côte de Beaune’daki tek kırmızı Grand Cru; beyaz için Corton-Charlemagne.
Chablis ve Güney Burgonya
Chablis - en kuzey, Kimmeridgian kireçtaşı topraklarında yetiştirilen üzümlerden yapılan meşesiz ya da hafif meşeli Chardonnay. Çelik gibi asitlik ve mineral saflık. Chablis Grand Cru, yedi climat içeren tek bir apelasyondur.
Côte Chalonnaise (Mercurey, Givry, Rully, Montagny) - uygun fiyatlı Pinot Noir ve Chardonnay.
Mâconnais - iklimi daha sıcak, Chardonnay şarapları daha zengin. Pouilly-Fuissé en üst apelasyondur.
Beaujolais - granit topraklarda yetiştirilen Gamay. 10 cru (Morgon, Moulin-à-Vent, Fleurie, Brouilly vb.) en ciddi şarapları üretir.
Fransa: Rhône Vadisi
Kuzey Rhône
Karasal iklimli, dik yamaçlı vadi. İzin verilen tek kırmızı üzüm Syrah’tır.
Hermitage - en prestijli, güçlü, yoğun, onlarca yıl yıllanır. Côte-Rôtie - “kavrulmuş yamaç”, zarif, bazen Viognier ile birlikte fermente edilir. Condrieu - Viognier beyazları, zengin, aromatik. Cornas - %100 Syrah, en güçlü ve tanenli. Saint-Joseph - orta gövdeli, kolay içimli. Crozes-Hermitage - en büyük apelasyon, daha hafif, en iyi fiyat/performans.
Güney Rhône
Belirleyici etki olarak Mistral rüzgârı ile Akdeniz iklimi (serinletir, kurutur, hastalığa karşı korur). Şaraplar tipik olarak Grenache baskın harmanlardır.
Châteauneuf-du-Pape - bölgenin başlıca apelasyonu, galets roulés (ısı tutan taşlar) ile ünlü, 13 üzüm çeşidine kadar izin verilir. Dolgun gövdeli, baharatlı, kuru ot ve garrigue karakteri.
Gigondas - “fakirin Châteauneuf’ü”, yapısı biraz daha güçlü. Vacqueyras - benzer, biraz daha hafif. Côtes du Rhône ve Côtes du Rhône-Villages - mükemmel fiyat/performans sunan bölgesel apelasyonlar.
İtalya
Piemonte
Barolo - Nebbiolo; asgari 38 ay olgunlaştırma (18 ayı ahşapta); Riserva 62 ay. Daha güçlü, tanenli, sağlam yapılı. Önemli komünler: La Morra, Barolo, Serralunga, Castiglione Falletto, Monforte.
Barbaresco - Nebbiolo; asgari 26 ay (9 ayı ahşapta); Riserva 50 ay. Bir nebze daha zarif, içime daha erken hazır. Önemli komünler: Barbaresco, Neive, Treiso.
Her ikisi de yüksek asitli, yüksek tanenli, açık lâl renkli ve katran, gül, kuru kiraz, trüf ile meyan kökünden oluşan karmaşık aromalı şaraplar üretir.
Barbera d’Asti / d’Alba - yüksek asitli, düşük tanenli, kiraz notalı, canlı ve meyvemsi kırmızılar. Piemonte’de en yaygın dikilen üzüm.
Toskana
Chianti Classico - asgari %80 Sangiovese. Üç kademe: Chianti Classico (12 ay olgunlaştırma), Riserva (24 ay), Gran Selezione (30 ay, bağ işletmesinin yetiştirdiği üzümler). Gran Selezione yalnızca yerli üzüm çeşitleriyle tamamlanabilir (Cabernet, Merlot veya Syrah kullanılamaz); bu nedenle yıllandırma ve işletmenin yetiştirdiği üzümlerin yanı sıra harmanıyla da ayrılır.
Brunello di Montalcino, yalnızca Sangiovese’den yapılan güçlü, yıllanmaya uygun bir Toskana DOCG’sidir. En az iki yılı meşede olmak üzere hasadı izleyen beşinci yılın 1 Ocak gününden itibaren piyasaya çıkabilir; Riserva altıncı yıldan itibaren çıkar.
Super Tuscans - 1970’lerde, geleneksel düzenlemelerin dışında uluslararası çeşitler ve Fransız meşesi kullanılarak doğdu. Başta Vino da Tavola iken artık çoğunlukla IGT Toscana. Bolgheri DOC bu şarapları kapsar.
Veneto
Valpolicella - hafif, kiraz meyveli, Corvina temelli kırmızılar. Amarone della Valpolicella - yoğun, yüksek alkollü (%14–%17 ABV), tatları zengin bir şarap üreten kurutulmuş üzüm appassimento tekniği. Ripasso - Amarone kabukları üzerinde yeniden fermente edilen Valpolicella; bu iki stil arasında bir köprü oluşturur. Soave - Garganega beyazları; volkanik yamaçlardan gelen Classico en iyisidir.İspanya
Rioja
Alt bölgeler: Rioja Alta (daha serin, daha yüksek rakım, zarif), Rioja Alavesa (Bask Ülkesi, kireçtaşı, aromatik), Rioja Oriental (daha sıcak, daha dolgun, çoğu zaman harmanlarda kullanılır).
Tempranillo baskındır; çoğu zaman Garnacha, Graciano ve Mazuelo ile harmanlanır. Geleneksel Rioja Amerikan meşesi (hindistan cevizi, vanilya) kullanır; modern üreticiler Fransız meşesi (baharat, kızarmış ekmek) kullanır.
Olgunlaştırma: Joven (az/hiç meşe), Crianza (1 yıl meşe/2 yıl toplam), Reserva (1 yıl meşe/3 yıl toplam), Gran Reserva (2 yıl meşe/5 yıl toplam).
Ribera del Duero ve Priorat
Ribera del Duero - yüksek rakımlı plato (700–1.000 m). Aşırı karasal iklim, yoğun, güçlü Tempranillo (Tinto Fino) şarapları üretir. Rakım, yüksek gündüz sıcaklıklarına rağmen asitliği korur. Vega Sicilia ve Pingus ölçüt kabul edilen üreticilerdir.
Priorat - İspanya’daki yalnızca iki DOCa bölgesinden biri (Rioja ile birlikte). Llicorella (arduvaz ve kuvars) teraslarında yetişen yaşlı Garnacha ve Cariñena asmaları. Mineral karakterli, yüksek alkollü ve dikkat çekici derinlikte, yoğun şaraplar.
Almanya
Prädikat Düzeyleri ve VDP
Prädikat düzeyleri (hasatta asgari şıra ağırlıkları): Kabinett (en düşük asgari değer) → Spätlese (daha yüksek asgari değer) → Auslese (seçilmiş salkımlar) → Beerenauslese ve Eiswein (aynı asgari değer; Eiswein üzümleri asmada doğal olarak donar ve donmuşken preslenir) → Trockenbeerenauslese (en yüksek asgari değer, kurumuş üzüm taneleri). Kabinett, Spätlese ve Auslese sek olabilir veya kalıntı şeker içerebilir; Prädikat terimi son şarabın tatlılığını belirlemez.
VDP sınıflandırması (özel birlik, Burgonya tarzı hiyerarşi): Gutswein (bölgesel) → Ortswein (köy) → Erste Lage (Premier Cru) → Grosse Lage (Grand Cru). Grosse Lage bağlarından gelen sek şaraplar Grosses Gewächs (GG) olarak etiketlenir.
Önemli Alman Bölgeleri
Mosel - aşırı dik arduvaz yamaçlar, diri aromatik Riesling, yüksek asitlik, düşük alkol (yarı sek stillerde çoğu zaman %7–9 ABV). Önemli köyler: Bernkastel, Piesport, Wehlen, Ürzig.
Rheingau - Ren boyunca güneye bakan yamaçlar, daha dolgun gövdeli Riesling. Hem sek hem tatlı stiller.
Pfalz - Haardt Dağları’nın koruması altında, Almanya’nın en sıcak ve en güneşli bölgelerinden biri; yine de Almanya’nın genel olarak en sıcak bölgesi unvanını daha güneydeki Baden taşır. Riesling baskındır, ancak Pinot Noir (Spätburgunder), Pinot Blanc ve Pinot Gris de iyi yetişir.
Nahe - Mosel zarafetini Rheingau gövdesiyle birleştiren çok yönlü bölge. Franken - kendine özgü bocksbeutel şişelerinde sek, topraksı Silvaner.
Yeni Dünya bölgeleri
Kaliforniya ve Oregon
Napa Valley - Amerika’nın en prestijli şarap bölgesi. Önemli alt AVA’lar: Rutherford («Rutherford dust»), Oakville (dengeli Cabernet), Stags Leap District (zarif, daha yumuşak tanenler), Howell Mountain (yoğun, tanenli), Carneros (serin, sisli: Pinot Noir ve Chardonnay).
Sonoma County - daha çeşitli: Russian River Valley (serin, sisli: olağanüstü Pinot Noir ve Chardonnay), Dry Creek Valley (daha sıcak: yaşlı asmalardan Zinfandel), Alexander Valley (zengin Cabernet), Sonoma Coast (sırtlarda gerçek serin iklim koşulları).
Oregon, Willamette Valley - çoğu zaman Burgonya ile kıyaslanan serin deniz iklimi. Kırmızı kiraz, toprak ve baharat notaları taşıyan zarif Pinot Noir.
Güney Amerika
Şili - And Dağları ile Büyük Okyanus arasında uzun, dar bir coğrafya. Maipo Valley (Bordeaux tarzı Cabernet), Colchagua (zengin Carmenère), Casablanca (serin, okyanus etkili Sauvignon Blanc ve Pinot Noir), Leyda (daha da serin, diri Sauvignon Blanc).
Arjantin, Mendoza - yüksek rakımlı karasal iklim (800–1.500 m). Yoğun güneş, geniş gece-gündüz sıcaklık farkı. Luján de Cuyo (geleneksel Malbec’in kalbi), Uco Valley (daha yüksek rakım, daha rafine, daha diri asitlik). Salta/Cafayate - dünyanın en yüksek ticari bağları (3.000 m’ye kadar).
Avustralya
Barossa Valley - sıcak Akdeniz iklimi, zengin dolgun gövdeli Shiraz, yaşlı asmalardan gelen yoğunluk (kimileri 150 yaşın üzerinde). Eden Valley - daha yüksek rakım, daha serin, daha zarif Shiraz ve dünya çapında sek Riesling. Clare Valley - karasal iklim, misket limonu suyu asitliğinde tamamen sek Riesling.
McLaren Vale - sıcak deniz iklimi, çikolata notaları ve yumuşak tanenler taşıyan cömert Shiraz. Coonawarra - serin deniz iklimi, terra rossa toprağı, okaliptüs notalı, güçlü yapılı Cabernet. Margaret River - deniz iklimi, zarif, Bordeaux benzeri Cabernet ve Chardonnay. Hunter Valley - olağanüstü yıllanan (20+ yıl) Sémillon. Yarra Valley - serin, Burgonya tarzı Pinot Noir. Tasmania - serin, yüksek asitli köpüklü, Pinot Noir, Chardonnay.
Yeni Zelanda ve Güney Afrika
Marlborough - Yeni Zelanda’nın en büyük ve en ünlü bölgesi. Yüksek güneşlenme süresiyle deniz iklimi. Çarkıfelek meyvesi, bektaşi üzümü ve otsu karakterli yoğun Sauvignon Blanc.
Central Otago - dünyanın önemli şarap bölgeleri arasında en güneyde yer alanı. Gece-gündüz sıcaklık farkı çok yüksek olan karasal iklim. Yoğun, aromatik Pinot Noir. Martinborough - korunaklı, az yağışlı: zarif Burgonya tarzı Pinot Noir. Hawke’s Bay - Yeni Zelanda’nın başlıca şarap bölgeleri arasında en sıcak olanı: Bordeaux tarzı kırmızılar ve Syrah.
Stellenbosch - Güney Afrika’nın en önemli kırmızı şarap bölgesi: Cabernet Sauvignon, Bordeaux harmanları, Syrah. Swartland - yaşlı Goble asmalarından Chenin Blanc, Rhône tarzı kırmızılar. Elgin ve Walker Bay - serin iklim Pinot Noir ve Chardonnay.
Köpüklü şarap üretimi
Geleneksel Yöntem Adımları
- Baz şarap üretimi (yüksek asit, orta alkol)
- Assemblage (çeşitler, bağlar, hasat yılları arasında harmanlama)
- Liqueur de tirage eklenir (şeker + maya)
- Kapalı şişede ikinci fermantasyon (CO₂ oluşturur)
- İkinci fermantasyondan sonra ölü maya hücreleri yavaşça parçalanır (otoliz). Maya tortusuyla uzun temas ekmek, bisküvi ve brioş aromaları ile daha dolgun, kremsi bir doku geliştirir. Rekoltesiz Champagne en az 12 ay maya tortusu üzerinde, satıştan önce toplam 15 ay olgunlaşmalıdır. Rekolteli Champagne için toplam en az üç yıl olgunlaşma gerekir; bunun tamamının maya tortusu üzerinde olması şart değildir.
- Çevirme (rémuage) - tortu şişenin boynuna taşınır
- Tortu atma (dégorgement) - tortu dışarı atılır
- Dozaj - tatlılık ayarlanır
- Piyasaya çıkmadan önce mantar tıpa, tel kafes ve dinlendirme
Champagne Dozaj Düzeyleri
Brut Nature - 3 g/L’den az şeker, dozajda şeker eklenmez Extra Brut - 0–6 g/L Brut - 12 g/L’den az Extra Dry - 12–17 g/L Dry (Sec) - 17–32 g/L Demi-Sec - 32–50 g/L Doux - 50 g/L’den fazlaDiğer Köpüklü Şarap Yöntemleri ve Bölgeleri
Tank yöntemi (Charmat / Martinotti / cuve close): Tank yönteminde ikinci fermantasyon basınçlı tankta gerçekleşir. Maya tortusuyla kısa temas genellikle taze meyve karakterini korur; basınç altında filtrasyon ve şişeleme çözünmüş karbondioksiti tutar. Asti ise tek bir kısmi fermantasyon kullanır: şıra fermantasyonu geciktirmek için soğuk saklanır, ardından üzüm şekeri kalması için fermantasyon soğutma ve filtrasyonla durdurulur.
Transfer yöntemi: Her iki yöntem de şişede ikinci bir fermantasyon içerse de, transfer yöntemi zahmetli olan çevirme ve tortu atma (dégorgement) sürecinden kaçınır. Bunun yerine şarap, tekrar şişelenmeden önce filtrelendiği bir tanka basınç altında aktarılır.
Ata yöntemi (méthode ancestrale / pét-nat): Şarap, tek fermantasyonu bitmeden şişelenir, böylece kalan şeker şişe içinde hapsolan CO2 üretir; ikinci fermantasyon yoktur, liqueur de tirage yoktur ve genellikle dozaj da yoktur. Şaraplar sıklıkla bulanık, daha düşük basınçlı ve hafif tatlılık gösteren yarı sek bir stildedir; örneğin Blanquette de Limoux méthode ancestrale ve Clairette de Die.
Karbonasyon bitmiş köpüksüz şaraba karbondioksit ekler. Bu aşama maya tortusu veya otolitik aroma üretmeden kabarcık oluşturur. Basit, meyvemsi şaraplarda yaygın, hızlı ve ekonomik bir yöntemdir; baz şarap son stili etkilemeye devam eder.
Cava: Macabeo, Parellada ve Xarel-lo’dan yapılan, geleneksel yöntem İspanyol köpüklüsü. Maya tortusu üzerinde en az 9 ay. Çoğunlukla Katalonya’daki Penedès’ten. Xarel-lo, Cava’nın yıllanmasına yardımcı olan gövde, yapı ve topraksı, reçinemsi bir karakter katar.
Franciacorta: Lombardiya’dan İtalya’nın premium geleneksel yöntem köpüklüsü. Chardonnay ve Pinot Nero. Maya tortusu üzerinde en az 18 ay (vintage/Millesimato için 30). Genellikle Champagne ile karşılaştırılır.
İngiliz köpüklü şarabı: Champagne ile aynı jeolojiye sahip Kent, Sussex ve Hampshire’daki tebeşir/kireçtaşı topraklarında büyük ölçüde yetiştirilen Chardonnay, Pinot Noir ve Pinot Meunier’den yapılan serin iklim geleneksel yöntem şarabı. Yüksek doğal asitlik ve maya tortusu üzerinde uzun olgunlaştırma, hızla yükselen bir kaliteyle Champagne benzeri bir stil verir.
Sekt etiketleri ve köken: Yalnızca Sekt yazan şarap, diğer AB ülkelerinde yetişen üzümlerden baz şarap kullanabilir. Deutscher Sekt, Almanya’da yetiştirilmiş üzümleri gerektirir. Bu iki terim tek başına yöntemi garanti etmez; Winzersekt ise geleneksel şişe fermantasyonu gerektirir.
Kaliteli köpüklü şarap için serin bölgeler: Chardonnay ve Pinot Noir; Avustralya’da Tasmanya, Yarra Valley ve Adelaide Hills, Yeni Zelanda’da Marlborough, Kaliforniya’da Anderson Valley ve Los Carneros’un kaliteli geleneksel yöntem köpüklülerinde önemlidir. Tasmanya’nın güney enlemi ve Adelaide Hills’in rakımı serinlik sağlar; deniz sisi ve esintiler Kaliforniya alanlarını serinletir. Serin koşullarda olgunlaşma, taze baz şarap için asidin korunmasına yardımcı olur. Marlborough olgun meyve karakteri ile ferahlatıcı asidi birleştirir; sonraki maya tortusu üzerinde olgunlaştırma ekmek ve bisküvi notalarıyla karmaşıklık katabilir.
Porto stilleri
Ruby ile Tawny karşılaştırması
Port, nötr üzüm distilatıyla (hacmen yaklaşık %77 alkol) fortifiye edilir. Distilat eklenmesi fermantasyonu durdurur; eklenme zamanı, üzüm şekerinin ne kadarının kalacağını ve son tatlılığı belirlemeye yardımcı olur. Port, ekstra sekten çok tatlıya kadar değişir ve genellikle hacmen %19–%22 alkollüdür. Buna karşılık sek Sherry, baz şarap sek hale gelecek şekilde fermente edildikten sonra fortifiye edilir. Ardından olgunlaştırma stili belirler.
Ruby stilleri, oksijen temasını en aza indiren büyük ve inert kaplarda indirgen koşullarda olgunlaştırılır; böylece taze, meyvemsi, genç karakter korunur. Renk koyu yakut-mor kalır. Stiller: Ruby, Reserve Ruby, LBV, Crusted ve Vintage Port.
Tawny stilleri, küçük meşe fıçılarda oksidatif olarak olgunlaştırılır. Yıllar ve on yıllar boyunca renk yakuttan kahverengimsi kehribara döner. Tat profili, taze meyve notalarından kuru meyve, kabuklu yemiş, karamel, tereyağlı karamel ve tofi notalarına dönüşür. Stiller: Tawny, 10/20/30/40 yıllık, Colheita.
Vintage Port, ruby stilinin zirvesidir; yalnızca olağanüstü hasat yıllarında ilan edilir, gençken şişelenir ve şişede 20–50+ yıl yıllanmak üzere tasarlanır.
Sherry stilleri
Sherry'ye Genel Bakış
Fino - flor altında, soluk, sek, mayamsı, badem. Manzanilla - flor altında (Sanlúcar), daha hafif, tuzlu. Amontillado - önce flor sonra oksidatif, kehribar, kabuklu yemiş notalı, sek. Oloroso - tamamen oksidatif, koyu, zengin, ceviz, sek. Palo Cortado - Amontillado ile Oloroso arası (nadir). Pedro Ximénez - güneşte kurutulmuş üzümler, çok tatlı, kuru üzüm, kahve.Solera Sistemi
Solera sistemi, şarabın bir bölümünün aktarılmasına dayanan ve tutarlılık sağlayan bir harmanlama yöntemidir. Fıçılar, criadera adı verilen kademeler halinde düzenlenir. Şişeleme için şarap, en yaşlı şarapların bulunduğu sıradan (solera) alınır. Her sıra daha sonra üst sıradaki şarapla tamamlanır. Her defasında yalnızca bir bölüm (genellikle üçte bir veya daha azı) alınır; böylece solera her zaman farklı yaşlardaki şarapların bir harmanını içerir.Flor ve Etkisi
Flor, şarabın yüzeyinde oluşan bir Saccharomyces maya tabakasıdır. Biyolojik olgunlaştırma için ayrılan sek Sherry, flor gelişimini desteklemek üzere genellikle hacmen yaklaşık %15 alkol düzeyine fortifiye edilir. Flor gelişimi sıcaklığa ve besin maddelerinin bulunmasına da bağlıdır. Flor, şarabı oksidasyondan korur (açık renkli ve taze tutar), kalıntı şekeri ve gliserolü tüketir (şarabı çok sek ve hafif gövdeli hale getirir) ve kendine özgü aromalar katar: maya, ekmek hamuru, badem ve papatya. Sanlúcar de Barrameda’da kıyı nemi daha kalın flor oluşumunu destekler ve Manzanilla’ya daha hafif, daha tuzlumsu karakterini verir.SAT kalite değerlendirmesi
Kalite Düzeyleri
Kusurlu - belirgin bir kusur var (TCA, VA, oksidasyon). Zayıf - kusur görülmüyor, ancak dengesiz ya da eksik. Kabul edilebilir - temiz, yalın, dengeli. İyi - iyi denge, bir miktar karmaşıklık, orta uzunluk. Çok iyi - çok iyi denge, karmaşıklık, uzun bitiş. Olağanüstü - olağanüstü karmaşıklık, yoğunluk, çok uzun bitiş.
Temel kalite göstergeleri: denge, uzunluk, yoğunluk, karmaşıklık.
Kalite Nasıl Değerlendirilir
- Kusurları kontrol edin - TCA (küflü), VA (sirke), oksidasyon (berelenmiş elma), redüksiyon (çakılan kibrit)?
- Dengeyi değerlendirin - asitlik, alkol, tanen, tatlılık, gövde ve tat bütünleşmiş mi?
- Uzunluğu değerlendirin - yuttuktan sonra tatların ne kadar sürdüğü: kısa, orta(-), orta, orta(+), uzun. 3. Seviye SAT, uzunluğu saniyelerle ölçmez; uzunluk tek başına kalite düzeyini de belirlemez. Birlikte değerlendirilen dört BLIC ölçütünden (denge, uzunluk, yoğunluk, karmaşıklık) biridir.
- Yoğunluğu değerlendirin - yoğun mu, sulu mu? Belirgin mi, silik mi?
- Karmaşıklığı değerlendirin - kaç farklı aroma ve tat var? Kadehte evriliyorlar mı?
- Kaliteyi belirleyip gerekçelendirin - tadım notlarınızdaki somut ölçütlere atıfta bulunun.
- İçime hazır olma durumunu belirtin - çok genç / şimdi içilebilir, ancak yıllanma potansiyeli var / şimdi içilmeli, yıllanmaya veya daha fazla yıllanmaya uygun değil / fazla yıllanmış. Yapıyı (asitlik, tanen, tatlılık, alkol), tat konsantrasyonunu ve mevcut gelişim düzeyini esas alarak gerekçelendirin. 3. Seviye sonucunda kaliteyle birlikte bu değerlendirme de puanlanır.
Temel neden-sonuç zincirleri
- Yüksek rakım → daha geniş gece-gündüz sıcaklık farkı → olgun meyveye ulaşırken asitliği korur → tazelik ve yoğunluk.
- Kil su tutarak kuru havada asmaya su sağlayabilir. Etkisi drenaja ve bağ yönetimine bağlıdır. Merlot nispeten erken olgunlaşır; kil olgunluğu veya güçlü şarabı garanti etmez.
- Yeni Fransız meşesi → ince doku → hafif vanilya, sedir, bütünleşmiş tanen.
- Yeni Amerikan meşesi → daha geniş doku → belirgin hindistan cevizi, dereotu, tatlı vanilya.
- Salkım seyreltme, aşırı yüklü bir asmanın kalan üzümlerini olgunlaştırmasına yardımcı olabilir. Başlangıçtaki ürün yükü zaten dengeliyse salkımların alınması verimi düşürür ama kaliteyi mutlaka artırmaz; bağ alanı ve hedeflenen stil de önemlidir.
- Bütün salkım fermantasyonu → saplar tanen + aromatik bileşikler katar → baharat, tazelik, yapısal omurga.
- Geç hasat → daha yüksek şeker → daha yüksek alkol, daha olgun tatlar → asitliği yitirme riski.
- Serin fermantasyon (beyazlar) → daha yavaş maya etkinliği → uçucu aromatik bileşiklerin korunması → taze, meyvemsi şaraplar.
- MLF engellenir → malik asit korunur → diri, keskin asitlik korunur (Alman Riesling’i, Yeni Zelanda Sauvignon Blanc).
- MLF teşvik edilir → daha yumuşak laktik asit → daha yuvarlak, daha kremamsı, tereyağsı karakter (meşeli Chardonnay).
- Botrytis → üzümü kurutur → şekerleri, asitleri, gliserolü yoğunlaştırır → bal, kayısı karmaşıklığı (Sauternes, Tokaji).
- Karbonik maserasyon → hücre içi fermantasyon → çok az tanen → yumuşak, meyvemsi, şekerleme notaları (Beaujolais Nouveau).
- Appassimento → su buharlaşması → şeker yoğunlaşması → yüksek alkol, dolgun gövde, kuru meyve yoğunluğu (Amarone).
- Maya tortusu üzerinde yıllandırma → ölü maya hücreleri protein salar → kremamsı doku, ekmeksi/kabuklu yemiş tatları (Muscadet, Champagne).
- Flor altında yıllandırma → maya tabakası oksidasyondan korur → tamamen sek, hafif, soluk, mayamsı/badem karakter (Fino Sherry).
- Oksidatif olgunlaştırma → denetimli oksijen → renk koyulaşır, kabuklu yemiş/kuru meyve tatları gelişir (Oloroso, Tawny Port).
- Dik yamaçlar → daha iyi güneş ışığı açısı → marjinal iklimlerde daha iyi olgunlaşma (Mosel, Côte-Rôtie).
- Deniz iklimi + çakıl → yağış drenajla dengelenir → hafif su stresi → yoğunluk (Bordeaux Sol Yaka).
- Akdeniz iklimi + Mistral rüzgârı → serinletme, kurutma → daha az hastalık, korunmuş tazelik (Güney Rhône).
- Yapı ve derinliklerine bağlı olarak kireçtaşı kökenli topraklar fazla suyu süzerken köklere yarayacak suyu tutabilir. Bu fiziksel özellikler asmanın büyümesini etkiler; kireçtaşı şaraba doğrudan belirli bir tat vermez veya yüksek asitliği garanti etmez.
Fransa: Loire ve Alsas
Loire Vadisi
Serinden ılımana değişen iklim, Atlantik ucunda denizeldir; iç kesimlere gidildikçe daha karasal hale gelir. Batıdan doğuya dört bölge:
Nantais - Melon Blanc üzümünden Muscadet. Sur lie olgunlaştırma (şarabın kışın ince maya tortusu üzerinde tutulup şişeleme sırasında doğrudan tortudan ayrılması), hafif, yüksek asitli ve nötr yapıdaki şaraba doku ve hafif bir gazlılık katar.
Anjou-Saumur - Savennières’in sek şaraplarından Coteaux du Layon, Quarts de Chaume ve Bonnezeaux’nun asil küften etkilenmiş üzümlerle yapılan şaraplarına kadar tüm tatlılık aralığında Chenin Blanc. Saumur-Champigny’de Cabernet Franc kırmızıları; Rosé d’Anjou (orta tatlı) ve Cabernet d’Anjou.
Touraine - Vouvray: sec / demi-sec / moelleux olarak etiketlenen ve köpüklü olarak da yapılan Chenin Blanc. Chinon ve Bourgueil - Cabernet Franc: orta gövde, yüksek asidite, kırmızı meyve, yapraksı ve otsu notalar.
Merkez bağları - Sancerre ve Pouilly-Fumé beyazları; Kimmeridgian kireçtaşı ve çakmaktaşı (silex) üzerindeki Sauvignon Blanc. Yüksek asidite, yeşil meyve, çimen, ıslak taş.
Alsace
Karasal iklimlidir ve Fransa’nın en az yağış alan bölgelerinden biridir: Vosges Dağları, doğu eteklerindeki bağlar üzerinde yağmur gölgesi oluşturarak uzun, güneşli ve kuru olgunlaşma mevsimleri sağlar.
Fransa için alışılmadık biçimde şaraplar üzüm çeşidine göre etiketlenir. Dört asil çeşit Riesling (sek, yüksek asitlik, turunçgil ve çekirdekli meyve, yıllanmayla petrol notaları), Gewurztraminer (düşük asitlik, yüksek alkol, liçi ve gül, yağlı doku), Pinot Gris (zengin, dolgun gövdeli, isli, çoğu zaman kalıntı şekerli) ve Muscat (sek, ancak yoğun üzüm karakterli) çeşitleridir. Çoğunlukla nötr kaplarda fermente edildiklerinden meşe tatlarına nadiren rastlanır.
Alsace Grand Cru, adı belirli 51 ayrı bağ alanını kapsar; ilke olarak dört asil çeşitle sınırlıdır. Tatlı stiller etikette belirtilir: Vendanges Tardives (geç hasat) ve botrytis etkisi taşıyan, daha tatlı Sélection de Grains Nobles.
Fransa: Güney Fransa
Languedoc-Roussillon ve Provence
Sıcak Akdeniz iklimi, güvenilir olgunlaşma, düşük hastalık baskısı; bağların önemli bir bölümünde organik bağcılık yapılır.
Languedoc-Roussillon - Fransa’nın en geniş bağ alanı. IGP Pays d’Oc altında çok büyük hacimlerde uygun fiyatlı, üzüm çeşidi adıyla sunulan şaraplar; bunların yanında Grenache, Syrah, Mourvèdre ve Carignan temelli AOC’ler: Corbières, Minervois, Faugères, Saint-Chinian, Pic Saint-Loup. Dolgun gövdeli, olgun, otsu ve garrigue karakterli. Roussillon’un yaşlı Grenache asmaları en konsantre kırmızıları verir.
Provence - sek ve açık renkli roze için referans bölge. Côtes de Provence ve Coteaux d’Aix-en-Provence rozeleri Grenache, Cinsault, Syrah ve Mourvèdre harmanlarıdır. En açık renk için doğrudan presleme ve nötr kaplarda serin fermantasyon uygulanır: hafif gövde, narin kırmızı meyve ve turunçgil, sek stil. Bandol, Mourvèdre ağırlıklı, tanenli ve uzun ömürlü nitelikli kırmızılarıyla öne çıkar.
Avusturya, Macaristan ve Yunanistan
Avusturya
Serin karasal iklim, doğuda Panonya etkisiyle ısınır. Grüner Veltliner simge çeşittir: sek, yüksek asitli, beyaz biberle birlikte turunçgil ve çekirdekli meyve karakterli. Teraslı yamaçlardaki Riesling, yıllanmaya en uygun beyazları verir.
Wachau, sek beyazlarını olgunluğa göre sınıflandırır: Steinfeder (en hafif) → Federspiel → Smaragd (en olgun ve en dolgun). Diğer yerlerde DAC sistemi bölgeye özgü tipik stilleri tanımlar (Kamptal, Kremstal, Weinviertel).
Burgenland - Blaufränkisch (yüksek asitlik, yüksek tanen, biberimsi karakter) ve Zweigelt kırmızıları; ayrıca sığ Neusiedlersee çevresinde botrytisli tatlı şaraplar. Gölün sonbahar sisleri asil küfü güvenilir hale getirir.
Macaristan ve Yunanistan
Tokaji Aszú (Macaristan) - botrytisli aszú taneleri baz şarapta bekletilir, ardından presleme ve fermantasyon yapılır. En az 120 g/L kalıntı şeker; hâlâ kullanılan puttonyos dereceleri yalnızca 5 ve 6 puttonyos düzeyleridir (6 puttonyos = en az 150 g/L). Furmint’in çok yüksek asitliği tatlılığı dengeler; kayısı, portakal marmeladı ve bal tatları. Üzümler: Furmint, Hárslevelű, Sárga Muskotály.
Yunanistan - Santorini’de Assyrtiko: volkanik toprak, sert rüzgâra karşı sepet biçimindeki kouloura sistemiyle yere yakın terbiye edilen asmalar; çok yüksek asitli, turunçgil ve tuzlumsu karakterli sek beyazlar. Naoussa’da Xinomavro: açık renk, yüksek asitlik, yüksek tanen, kırmızı meyve ve kurutulmuş domates; sıklıkla Nebbiolo ile karşılaştırılır. Nemea’da Agiorgitiko: daha yumuşak, olgun kırmızı meyve.
Portekiz
Portekiz'in Fortifiye Edilmemiş Şarapları
Vinho Verde - en kuzeybatıda, serin ve yağışlı Atlantik iklimi. Hafif gövdeli, yüksek asitli, düşük alkollü beyazlar; bazen hafif bir gazlılık görülür. En iyi örnekleri Loureiro ve Alvarinho verir (Alvarinho için Monção e Melgaço).
Douro - sıcak, kurak, karasal; dik şist terasları. Port ile aynı çeşitlerden (Touriga Nacional, Touriga Franca, Tinta Roriz) fortifiye edilmemiş sek kırmızılar yapılır: dolgun gövde, konsantrasyon, yüksek tanen.
Dão - granit topraklar, dağlarla korunaklı ve Douro’dan daha serin. Yüksek asitli, parfümsü, orta gövdeli Touriga Nacional ve Jaen şarapları.
Bairrada - Atlantik etkili, kil-kireçtaşı toprakları. Baga, yüksek asitli, yüksek tanenli ve yıllanmaya uygun kırmızılar verir.
Alentejo - sıcak ve kurak güney ovaları. Aragonez, Trincadeira ve Alicante Bouschet’den olgun, yumuşak ve dolgun gövdeli kırmızılar.
Kanada
Niagara, Okanagan ve Icewine
Niagara Peninsula (Ontario) - serin karasal iklim. Ontario Gölü ve Niagara Escarpment, daha sıcak havayı tutup dolaştırarak kış soğuğunu yumuşatır ve bağcılığı mümkün kılar. Riesling, Chardonnay, Pinot Noir ve Cabernet Franc.
Okanagan Valley (Britanya Kolumbiyası) - karasal ve kurak, gölden sulanan adeta bir çöl. Uzun ve dar vadinin sıcak güneyi Merlot ve Syrah’ı olgunlaştırırken daha serin kuzeyi aromatik beyazlar ve Pinot Noir için uygundur.
Icewine - üzümler asmada donmaya bırakılır ve -8 °C veya altında, donmuş halde hem hasat edilir hem preslenir; su buz olarak geride kalır ve yalnızca konsantre üzüm suyu akar. Çok yüksek şeker ve çok yüksek asitlik; çoğunlukla Vidal ve Riesling. Kanada’nın düzenli kış soğukları sayesinde Icewine, Alman Eiswein’ı gibi nadir olmak yerine olağan bir üründür.
Fortifiye Şaraplar: Madeira, VDN ve Rutherglen
Madeira
Bilerek ısıtılır ve oksidasyona uğratılır; Madeira açıldıktan sonra neredeyse bozulmaz olmasını buna borçludur. Tatlılığı, fortifikasyon için kullanılan distilatın ne zaman eklendiği belirler: tatlı stillerde erken, sek stillerde şeker fermantasyonda tükendikten sonra.
Estufagem - paslanmaz çelik tanklarda yaklaşık 45–50 °C sıcaklıkta en az üç ay ısıtılır; uygun fiyatlı şaraplarda kullanılır ve pişmiş, karamelize bir karakter verir. Canteiro - sıcak çatı katlarında fıçıda yıllandırılır; yıllar boyunca yavaşça ve doğal olarak ısınır. Premium şaraplarda kullanılır ve daha fazla karmaşıklık ve incelik verir.
Asil çeşitler, artan tatlılık sırasıyla: Sercial (sek) → Verdelho (orta sek) → Bual (orta tatlı) → Malmsey/Malvasia (tatlı). Üretimin büyük bölümünü Tinta Negra oluşturur. Hepsi kabuklu yemiş, karamel ve kuru meyve tatlarıyla birlikte keskin bir asitliği paylaşır.
Vins Doux Naturels ve Rutherglen Muscat
Vins Doux Naturels (Güney Fransa) - üzüm distilatı eklenerek fermantasyon durdurulur (mutage); doğal üzüm şekeri kalır ve alkol oranı yaklaşık %15–%18 olur. Muscat de Beaumes-de-Venise ve Muscat de Rivesaltes, üzümsü, çiçeksi ve taze meyve karakterini korumak için oksijenden korunur. Banyuls ve Maury, Grenache temellidir ve genellikle oksidatif olarak yıllandırılarak kahve, çikolata ve rancio notaları geliştirir.
Rutherglen Muscat (Victoria, Avustralya) - Muscat à Petits Grains Rouge üzümleri asmada buruşmaya bırakılır. Şarap fortifiye edilir, ardından sıcak iklimde oksidatif olarak yıllandırılır ve solera benzeri bir sistemde harmanlanır. Ortalama yaş, konsantrasyon ve tatlılığın arttığı dört kademe: Rutherglen → Classic → Grand → Rare. Koyu kahverengi, yoğun kıvamlı, kuru üzüm, tofi ve kahve.

